(Vanhoatv.com.vn). Ở vùng quê Hưng Hà (Thái Bình), nơi vẫn còn lưu giữ nhiều giá trị truyền thống, có một người đàn ông đang âm thầm viết nên câu chuyện bảo tồn di sản bằng con đường rất riêng: Làm nghề bê tông giả gỗ, đó là nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng
Tôi luôn trăn trở với suy nghĩ làm sao để gìn giữ, phát triển nghề truyền thống của quê hương. Đó không chỉ là trách nhiệm kế thừa di sản của ông cha để lại mà nghề tu bổ sản xuất và thi công các sản phẩm bê tông giả gỗ, phục vụ trong lĩnh vực xây dựng và trang trí nội thất. Trải qua những khó khăn ban đầu, bằng tình yêu nghề, sự sáng tạo trong lao động, tài năng của nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng được nhiều người ghi nhận, những sản phẩm bê tông giả gỗ của anh được nhiều người biết đến.
Với phương châm “Lấy công nuôi nghề, lấy nghề làm nghiệp”, anh Dũng đã thử sức mình khi đứng ra nhận thầu nhiều công trình làm nhà giả gỗ. Với tâm niệm “đi một ngày đàng, học một sàng khôn”, học các thế hệ cha ông đi trước, học những người đồng nghiệp, 20 năm gắn bó với nghề cũng là bấy nhiêu thời gian anh lặn lội tìm đến nhiều địa phương có nghề tu bổ các công trình văn hóa nhà giả cổ để tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm làm nhà gỗ, trau dồi kỹ năng, kiến thức và nâng cao tay nghề phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Đến nay, nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng đã dựng, phục dựng được hàng trăm ngôi nhà gỗ, giả cổ ở khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước như: Hà Nội, Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Nam Định, Thái Bình, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Nghệ An…
Từ một người người say mê các đường nét chạm trổ của đình làng, mái chùa, anh Dũng đã đi nhiều nơi, học nhiều nghề. Nhưng điều khiến anh trăn trở nhất là việc nhiều công trình gỗ cổ xuống cấp mà không thể trùng tu nguyên bản do thiếu gỗ tự nhiên quý hiếm. Anh nghĩ: “Tại sao không dùng bê tông – loại vật liệu bền vững với thời gian – để tái tạo lại vẻ đẹp của gỗ truyền thống”? Nghĩ là làm anh bắt tay vào nghiên cứu công nghệ tạo vân gỗ trên nền bê tông. Từng nét chạm, từng thớ vân, từng màu sắc đều được anh chăm chút tỉ mỉ. “Muốn giả mà phải thật, không chỉ là hình thức mà phải giữ được hồn của nhà gỗ Việt”, anh Dũng chia sẻ.
Ngày nay, các công trình nhà cổ, từ đường, sân vườn phong cách truyền thống không còn xa lạ với sản phẩm của anh. Những cây cột “gỗ” cao lớn thực chất là bê tông sơn giả gỗ, vừa đẹp vừa bền, chịu được mưa nắng hàng chục năm mà không cong vênh, mối mọt. Không dừng lại ở sản phẩm, anh Dũng còn truyền nghề cho lớp trẻ, mở rộng xưởng, tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương. Với anh, làm nghề không chỉ là để sống mà là để giữ gìn cái đẹp của hồn dân tộc trong từng mái nhà, nếp cột. Các sản phẩm nhà giả gỗ của anh được làm hết sức tỉ mỉ, cầu kỳ, từ chế tác, lựa chọn nguyên liệu đến chạm khắc, đánh bóng và hoàn thiện. Theo nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng, người làm nhà gỗ phải có cái “tâm” – “tầm” để giữ “tín”, giữ “danh” và để giữ nghề.
Việc dựng, phục dựng nên một nếp nhà gỗ cổ, giả cổ 5 gian, 3 gian đều phải qua nhiều công đoạn, từ lựa chọn nguyên vật liệu, loại gỗ cho ngôi nhà, tạo hình, thiết kế, chọn tích điêu khắc trang trí…đến gia công đục đẽo, hoàn thiện dựng, phun sơn và cuối cùng là cất nóc, đều đòi hỏi phải công phu, kỹ lưỡng. Một ngôi nhà cổ truyền thống của người Việt xưa được coi là đẹp phải có đủ các hàng chân (36 cột cho nhà 5 gian, 18 cột cho nhà 3 gian). Các họa tiết hoa văn phải sắc nét tinh xảo. Khi nhìn vào một ngôi nhà gỗ, khách có thể “đọc” được gia thế của chủ nhà. Những ngôi nhà chạm khắc “tứ linh” (long, ly, quy, phượng) thường là những gia đình, dòng họ có nhiều người đỗ đạt cao, có địa vị trong xã hội.
Đối với nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng làm nhà gỗ, nhà giả gỗ không chỉ đơn thuần là đục đẽo, chạm khắc lên gỗ mà đòi hỏi người nghệ nhân phải có kiến thức về xây dựng, am hiểu về mỹ thuật, phong thủy để tạo nên những ngôi nhà gỗ vững chãi, phù hợp với cung mệnh, nghề nghiệp của gia chủ. Ngày nay, với sự pha trộn, đan xen không gian văn hóa, nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn, phát huy đường nét tinh hoa của nghề, mà còn nâng tầm phát triển nghề truyền thống của cha ông lên một tầm cao mới, tạo ra các tác phẩm vừa mang dáng vẻ vừa cổ kính vừa hiện đại. Nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng, dù xây dựng các công trình nhà gỗ hay các công trình tâm linh đều có sự đầu tư công phu về trí tuệ, nghiên cứu sâu rộng về văn hóa, tín ngưỡng để mỗi công trình là một tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn lịch sử.
Điều đáng trân trọng ở nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng là dù bận rộn với nhiều công trình lớn, nhưng anh vẫn dành nhiều thời gian và tâm huyết để đào tạo, dạy nghề và truyền nghề thành công cho các thế hệ kế tiếp. Hiện anh đã tạo việc làm cho hơn 50 lao động là người dân địa phương và các vùng lân cận, đảm bảo việc thường xuyên với thu nhập ổn định từ 10 – 20 triệu đồng/người/tháng.
Với những đóng góp của mình, nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng vinh dự được phong tặng các danh hiệu: “Nghệ nhân làng nghề Việt Nam” lần 2 năm 2024; “Doanh nhân, Nghệ nhân có nhiều đóng góp Bảo tồn, Phát huy nghề truyền thống Việt Nam. Những công trình kiến trúc nhà gỗ, nhà giả cổ độc đáo, tinh xảo mang đặc trưng văn hóa dân tộc của nghệ nhân Nguyễn Thế Dũng sẽ còn sống mãi với thời gian.
Minh Tâm