(Vanhoatv.com.vn). Trên vùng đất thiêng Ba Vì nơi được mệnh danh là “kinh đô tâm linh xứ Đoài”, có một người con luôn lặng lẽ nhưng đầy tâm huyết với việc gìn giữ và lan tỏa tín ngưỡng thờ Mẫu – đó là nghệ nhân Nguyễn Văn Xứng. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu trong việc bảo tồn văn hóa dân gian và tín ngưỡng truyền thống của người Việt, đặc biệt là tín ngưỡng thờ Mẫu – Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận.
Sinh ra và lớn lên bên núi Tản linh thiêng, Nguyễn Văn Xứng sớm bén duyên với tín ngưỡng thờ Mẫu từ những buổi lễ hội truyền thống ở các đình, đền quanh vùng. Với niềm đam mê và tinh thần cầu học, ông đã dày công nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ và thực hành các giá trị nguyên bản của nghi lễ hầu đồng một hình thức diễn xướng dân gian độc đáo mang đậm bản sắc Việt.
Gìn giữ và thực hành chuẩn mực nghi lễ hầu đồng
Là người gắn bó lâu năm với Trung tâm UNESCO Bảo tồn Di tích, Lịch sử và Văn hóa Ba Vì, nghệ nhân Nguyễn Văn Xứng đã tổ chức và chủ trì nhiều buổi lễ hầu đồng tại các di tích linh thiêng như Đền Thượng (nơi thờ Đức Thánh Tản Viên), Đền Trung, Đền Hạ… Những nghi lễ do ông chủ trì đều mang tính chuẩn mực, giàu tính biểu cảm và luôn đề cao giá trị truyền thống, tránh thương mại hóa hay biến tướng.
Truyền dạy và lan tỏa giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu
Không chỉ dừng lại ở việc thực hành, nghệ nhân Nguyễn Văn Xứng còn dành nhiều tâm huyết trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ. Ông mở các lớp truyền nghề, chia sẻ kiến thức về đạo Mẫu, về văn hóa hầu đồng, trang phục, âm nhạc chầu văn và cả cách ứng xử đạo đức trong tín ngưỡng. Với ông, tín ngưỡng thờ Mẫu không chỉ là nghi lễ mà còn là một kho tàng văn hóa phản ánh tâm hồn, ước vọng, và lòng biết ơn của người Việt đối với các vị thần linh đặc biệt là các Mẫu trong Tam Tứ phủ đại diện cho thiên – địa – nhân – thủy.
Người lan tỏa văn hóa Việt ra cộng đồng ngoài các hoạt động tại địa phương, nghệ nhân Nguyễn Văn Xứng còn tích cực tham gia các lễ hội văn hóa quy mô lớn, hội thảo chuyên đề về tín ngưỡng thờ Mẫu và các chương trình giao lưu văn hóa dân gian trong nước. Những đóng góp âm thầm nhưng đầy ý nghĩa của ông đã góp phần khẳng định vị trí trong đời sống tinh thần người Việt hiện đại.
Nguyễn Dung